polite

PARA

Bugün içinde yaşadığımız toplumun belli başlı özelliklerinden birisi de PARALI ekonomi düzenine sahip olmasıdır. Paralı ekonomi düzeni İşbölümü ve İhtisaslaşmanın geliştiği bir ekonomi düzeni içinde, mal ve hizmet değişimlerinin aynı mübadele halinde değil, paranın aracılığı ile vasıtalı bir değişim şeklinde yapılmasından ibarettir.

Üretim tüketim akımlarının aynı aile çerçevesi içerisinde kaldığı bir düzende, çok basit manada bir işbölümü ve ihtisaslaşma söz konusu olursa da, bir aile bütün olarak ele alındığı zaman o ailenin fertleri tüketmek için çeşitli mal ve hizmet üretiminde bulunurlar. Böyle bir durumda aile kendi ihtiyaçlarını kendi imkanları ile giderir. Buna kapalı aile ekonomisi adı verilir. Böyle bir ekonomide paranın yeri yoktur.

Ancak günümüzdeki gibi her ferdin ayrı bir görevi ve bu göreve göre elde ettiği bir gelirinin bulunduğu bir iktisadi düzen içerisinde çeşitlenmiş bir ekonomide mal ve hizmetlerin mübadelesi PARA adını verdiğimiz ortak bir değişim aracı ile yapılmaktadır.

PARANIN TARİFİ

Paranın tarifi konusunda ekonomistler arasında ittifak yoktur. Bazıları parayı tarif etmeye çalışırken diğerleri bunun üzerinde hiç durmadan fonksiyonlarını izah etmişlerdir.

Paranın tarifi konusundaki bu anlaşmazlık, paranın bünyesini tam manasıyla teşhis edememekten veya zaman ve mekan içinde değişen bir müessese olmasından ileri gelmektedir.

Parayı, KAMU OTORİTELERİ TARAFINDAN AYARI VE AĞIRLIĞI TESBİT EDİLEREK DAMGALANAN KIYMETLİ MADEN KÜLÇESİDİR şeklinde tarif eden ekonomistler daha ziyade madeni para üzerinde durmuşlar ve bugün için pek geçerli olmayan bir tanım sunmuşlardır. Bu noktada iki değişken rol oynamaktadır:
Paranın ne olduğunun tanımı ve
Paranın fiyatı

Örneğin bir tükenmez kalem için bu iki değişkeni tanımlamak çok kolaydır. Tükenmez kalem her zaman bildiğimiz üründür, fiyatı da arz ve talebin eşitlendiği yerde piyasa tarafında belirlenir.  Nasıl bir piyasa?

Ancak paraya baktığımız zaman ne yazık ki tükenmez kalem kadar şanslı olmadığımız görüyoruz. Ekonomistler paranın tanımında günümüzde bile çok yoğun bir tartışma içerisinde bulunmaktadır.
Bir nesneyi tanımlarken genelde iki yoldan birisi izlenir:

Gerçekçi Akım : Bu akıma göre gerçek dünya nesnelerine isimler verilir.
Örneğin : Gerçek dünya nesnesi (Dolaşımdaki para + Vadesiz Mevduatlar)  Bir isim verilir (Parasal büyüklük ya da para)  Sonra da bu parasal büyüklüğe olan talep incelenir.

Pratikçi Akım : Bu akım gerçekçi akıma göre daha farklı davranır.
Örneğin : Bir çok ekonomik tanım bulunur ve bunlara gerçek dünyada en çok uyan nesneler onun tanımı olarak sunulur. Dolayısıyla bu akım gerçekçi akımın tam tersi yönde hareket eder. Yani önce para ekonomik bir tanım olarak sunulur sonra dünya da para tanımına en çok uyan nesneler belirlenip paranın neleri içerdiğine karar verilir.

Her iki akımda güncel olarak kullanılmaktadır. İkisinin arasındaki en temel ayrıcalık gerçekçi akımın daha kısıtlayıcı olması, pratik akımın ise sürekli değişikliğe uğrar bir yapıda olmasıdır.

PARANIN FONKSİYONLARI
Paranın fonksiyonları paranın bugünkü iktisat düzeninde gördüğü vazifeler ve sağladığı kolaylıklardır. Paranın başlıca fonksiyonları 4 tanedir:


Kıymet ölçüsü
Değişim Vasıtası
Kıymet nakli Vasıtası
Ödeme Vasıtası

KIYMET ÖLÇÜSÜ OLARAK PARA: Malın malla değiştirildiği aynı mübadele devrine göre günümüzde bir mal evvela paraya çevrilmekte, daha sonra başka bir mal almak için kullanılmaktadır. İşte bu arada malın parya çevrilmesi ve paranın da mala çevrilmesi esnasında mal kıymetleri ile paranın kıymeti arasında sabit bir dengenin olması lazımdır ki mallarını paraya tahvil eden ve sonra da paralarını lüzumlu mal ve hizmetlerin satın alınmasında kullanan kimseler herhangi bir kayba uğramamış olsunlar.

Paranın ortak bir kıymet ölçüsü olması yani ekonomi içinde mübadeleye konu teşkil eden bütün mal ve hizmetlerin kıymetini ölçebilmesi iktisadi hayatın işleyişine büyük bir sürat kazandırmıştır.

Paranın bir kıymet ölçüsü olabilmesi için gerek farklı yerlerde ve gerekse farklı zamanlarda ifade ettiği kıymette bir değişiklik olmaması gerekir. Yani paranın kıymet ölçüsü fonksiyonunu gerektiği gibi yerine getirebilmesi için kendi kıymetinin sabit olması lazımdır.

DEĞİŞİM VASITASI OLARAK PARA: Üretilen mal ve hizmetler önce paraya çevrilmekte ve sonra fertler ellerine geçen para ile ihtiyaçlarını tatmine yarayan mal ve hizmetleri satın almakta veya kiralamaktadırlar. Durum böyle olunca paranın aynı mübadele devrindeki gibi malla malın değiştirilmesi yerine malların para ile ve sonra da paranın malla değiştirilmesi şeklinde bir mübadele ortamı yaratıldığı kendiliğinden anlaşılır. Paranın herkes tarafından kabul edilen gerçek bir mübadele vasıtası olabilmesi için kıymetinin zaman ve mekan içinde büyük değişmeler göstermemesi gerekir.

KIYMET NAKLİ VASITASI OLARAK PARA: Günlük hayatta bireyler ellerine geçen paranın tamamını harcamazlar. Gelirlerinin bir kısmını ya bankalara yatırıp bir faiz elde ederler veya ilerde beklenmeyen olayların ortaya çıkması durumunda harcamak üzere bir kenara koyarlar.
Paranın bu fonksiyonunun bilinmesiyle iktisadi hayatta para arz ve talebi meselelerinin önemi anlaşılmış ve faiz haddi vasıtasıyla iktisadi hayata belli ölçüde tesir edebilmenin mümkün olacağı ortaya konmuştur.

TEDİYE VASITASI OLARAK PARA: Paranın dördüncü fonksiyonu ödeme vasıtası olmasıdır. Bu fonksiyon paranın yukarıda sıraladığımız diğer üç fonksiyonunun tabii bir sonucudur. Para mübadelelere aracılık eder ve bugünün satın alma gücünden bir kısmını yarına naklederse ve aynı zamanda müşterek bir kıymet ölçüsü ise pek tabiidir ki borçların ödenmesinde de bir vasıta olarak kullanılabilir.


MUHTELİF PARA ÇEŞİTLERİ
MAL PARA : Paranın henüz değişme katılmadığı ilkel toplumlarda insan veya kabilelerin ihtiyacı olan malları değiştirebilmeleri için bazı malların değişim vasıtası olarak kullanıldığı görülmüştür. Bu suretle alıverişi çok kolaylaştıracak olan bu usulde vasıta olan malın söz konusu mallardan seçilmesi lazımdı. Buna örnek olarak kuru balık, canlı hayvanlar, hububat mal para olarak kullanılmıştır. İktisat tarihinde ilkel çağlarda balıkçılık devrinde balıkların, çobanlık devrinde hayvanların, ziraat devrinde buğday, arpa, mısır, vs. gibi hububatın para olarak kullanıldığı ifade edilir.

MADENİ PARA : Paranın tarihinde neredeyse her maden para olarak kullanılmıştır. Ancak altın ve gümüşün yeri başkadır. Bunlar külçe halinde para vazifesi görmüşlerdir. Ancak bunların tartılması için terazi bulundurulması, doğru tartılması, mihenk taşına vurulması gibi sorunlar ortaya çıkıyordu. Bu ve buna benzer diğer zorlukların sonucu basılmış paraların ortaya çıkmasına sebebiyet verdi. Bu da kamu otoritesinin elinde bir düzene kavuşturuldu.

TEMSİLİ PARA : Temsili parayı iktisatçılar değişik şekillerde ifade ederler. Bazılarına göre bu para mutlak olarak kıymetli madeni temsil etmez. Diğer bazılarına göre de stok bulunan herhangi bir mal da temsil olunabilir. Bankaların kıymetli madenleri toplayıp karşılığında vermiş oldukları ve***alar bazen prim dahi yapıyordu. O devirlerde bazı bankalar herkesin kıymetli madenleri bir anda çekemediklerini görünce, hem kasadaki madenlerin bir kısmını ikraz ettiler ve hem de muhtelif sebepler altında ve***aların adedini temsil ettikleri karşılıktan fazla verdiler. Böyle durumlar yeni tedbirlerin alınmasına sebep oldu.

KISACA ÖZETLEMEK GEREKİRSE :

Paranın Özellikleri
DAYANIKLILIK
TAŞINABİLİRLİK
BÖLÜNEBİLİRLİK
TANINABİLİRLİK
KABUL EDİLİRLİK
TAKLİT EDİLEMEZLİK


Paranın Hizmetleri
Mübadelelere Aracılık
Güvenlik Sağlaması
Spekülasyon için Fırsat Yaratması
İndirimler ve Diğer Yararlar
İşletmelerde Giriş Çıkışın Dengelenmesi


Paranın Fonksiyonları
Kıymet ölçüsü
Değişim Vasıtası
Kıymet nakli Vasıtası
Ödeme Vasıtası